Okres przejściowy a kara śmierci

Omawiając aspekt kary ostatecznej nie sposób pominąć okresu w dziejach Państwa Polskiego jakim był okres II wojny światowej. W okresie tym terytorium Rzeczpospolitej było podporządkowane wojskom III Rzeszy i Związku Radzieckiego, w związku z czym okupanci wprowadzili na terytorium Naszego kraju własną jurysdykcję. Poddając analizie oba systemy prawne obowiązujące wówczas na ziemiach polskich należy podkreślić, iż posiadały specyficzne cechy. Profesor Bartusiak w swojej monografii celnie wyjaśnił ową specyfikę z którą nie sposób się nie zgodzić. Filozof podkreślił, iż ilekroć wspomina o „prawie III Rzeszy” bądź też „prawie ZSRR” ma na myśli system normatywny obowiązujący na terytorium tych państw totalitarnych, nie uważa tego „prawa” za prawo w sensie ścisłym.

W tym przypadku należy mówić raczej o „ustawowym bezprawiu”. Terytorium Rzeczypospolitej będące pod aneksją niemiecką, zostało podzielone na dwie części. Na mocy Dekretu Kanclerza rzeszy Adolfa Hitlera z 8 października 1939 r. część ziem włączono do III Rzeszy, natomiast z pozostałych terenów na mocy Dekretu Kanclerza Rzeszy z 12 października 1939 r. utworzono General Gouverment (tzw. Generalne Gubernatorstwo). Podczas okupacji na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy stosowano niemieckie prawo karne materialne jak i procesowe. Wprowadzone formalnie rozporządzeniem z dn. 06.06.1940 r., charakteryzowało się wysoką surowością i mało konkretnym definiowaniem przestępstw. Zgodnie ze wspomnianym rozporządzeniem karze śmierci podlegały takie przestępstwa jak wrogi stosunek do Niemców czy też państwa niemieckiego, zrywanie lub uszkadzanie publicznych obwieszczeń władz niemieckich.

Kara ostateczna stosowana również była za ukrywanie lub pomoc w ucieczce ludności żydowskiej. W tym miejscu należy nadmienić, iż de facto za karę śmierci można uznawać tzw. areszt ochronny czyli osadzenie osób podejrzewanych o wrogie nastawienie do III Rzeszy w obozach koncentracyjnych. Prawo w III Rzeszy było jedynie środkiem do eksterminacyjnej polityki wobec ludności polskiej i żydowskiej. W Generalnym Gubernatorstwie obowiązywało prawo polskie, o ile nie pozostawało w konflikcie z nadrzędnym niemieckim prawem wojskowym. Z punktu widzenia analizowanego tematu, istotnymi aktami prawnymi w Generalnym Gubernatorstwie było rozporządzenie z 31 października 1939 r. o zwalczaniu aktów gwałtu, które wprowadzało do systemu prawnego karę główną za wszelkie formy oporu wobec niemieckiego okupanta oraz rozporządzenie generalnego gubernatora z dnia 2 października 1943 r. na mocy którego wymierzano karę śmierci za zwalczanie niemieckiego dzieła odbudowy. Terror niemiecki rozszerzał się mimo tak szeroko określonych norm prawnych, stosowano na szeroką skalę odpowiedzialność grupową i masowe egzekucje. Należy tutaj wskazać masową eksterminację obywateli polskich pochodzenia żydowskiego, której podstawą prawną były tzw. ustawy norymberskie.